Akinci Law Office is an international law firm, based in Istanbul Turkey, committed to providing high-quality legal service both in international and domestic practices. We provide specialized legal services to prominent local firms as well as to well-known corporations around the world.

Milletlerarası Tahkimde Deliller

21 September, 2021

Milletlerarası tahkimde avukatların argümanlarını destekleyen delilleri sunmaları gerekmektedir. Bu yazıda milletlerarası tahkimdeki en yaygın delil türleri ve bu delillerin toplanmasındaki temel özellikler incelenmektedir.

Belge İbrazı

Taraflar delillerin sunulma süresini önceden kararlaştırabilir ve hangi konuların nasıl ispatlanabileceğini bir delil sözleşmesi yaparak belirleyebilirler. Milletlerarası tahkim uygulamasında hakemler veya taraflar delillerin sunulmasına ilişkin Milletlerarası Barolar Birliği (IBA) gibi birtakım standart milletlerarası kuralları dikkate alabilirler(1). Prensip olarak iddia eden taraf ispat yükünü taşıdığından, ispatlanması gereken argümanlarını kanıtlamak için gerekli belgeleri sunmakla yükümlüdür(1). Hakemler de davanın esası hakkında karar verebilmek için bazı belgelerin sunulmasını taraflardan isteyebilirler. Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (HMK) 432. maddesi uyarınca taraflardan biri, hakem veya hakem kurulunun onayı ile delillerin toplanmasında mahkemeden yardım isteyebilir. Böylece resmî kurum veya üçüncü kişilerin elinde bulunan belgelerin mahkeme yardımıyla toplanması mümkün olacaktır.

Yazılı delillerin toplanmasında bir başka yöntem, belge ibrazı (“document production”) olarak ifade edilen, tarafların birbirinden belge talep edebilmesini sağlayan işlemdir. Taraflar aksini kararlaştırmadıkça ellerindeki davayla ilgili tüm belgeleri vermek zorunda değillerdir. Öte yandan, taraflar birbirlerinden ellerindeki belgeleri talep edebilir ve böylece belli bir ölçüde ibraz etmeye zorlayabilirler(2). Belge ibrazı sürecinde kendisinden belge talep edilen taraf, bu talebe itiraz edebilir. Bu itiraz üzerine hakemler söz konusu belgenin verilmesinin gerekli olup olmadığına karar verecektir. Hakemlerin bu kararı, usule ilişkin bir ara karar niteliğindedir(2).

Uzman Görüşü

Milletlerarası tahkimde bilirkişi seçim yöntemi, mahkemelerimizdeki yöntemden oldukça farklıdır. Mahkemelerimizde hakim, uyuşmazlığın çözümünde kendisine yardımcı olması için bir bilirkişi veya bilirkişi heyeti tayin eder. Bu işlem taraflar arasında dilekçe değişimi tamamlandıktan sonra gerçekleşir. HMK madde 267 uyarınca bilirkişiyi mahkeme belirlemektedir. Tarafların atanacak bilirkişi ismi üzerinde anlaşmaları hâkim için tercih sebebi sayılabilir(1).

Milletlerarası tahkimde bilirkişi incelemeleri hakemlerin uzmanlık alanları kapsamı dışına çıkan teknik konular ve hakemlerin çözümlemesinin mümkün olmadığı hususlarla sınırlı kalır. Mahkeme, uzmanlık gerektiren hususlarda bilirkişiye başvurabilir ve uzmanlık gerektiren soru bazında inceleme talep edebilir. Milletlerarası tahkim uygulamasında genellikle bilirkişiler taraflarca seçilmekte ve hakemler bilirkişi ataması yapmamaktadırlar(1). Taraflar, gerekli gördükleri konularda hakeme yardımcı olmak ve açıklamalar yapmak üzere bağımsız uzman görüşü sunmaktadırlar. Taraflar uzman görüşü sunacağı konuları kararlaştırmakta serbesttir(1).

Uzman görüşü verecek olan kimsenin taraflardan bağımsız olması gerekir(2). Uzmanların farklı görüşlere sahip olmaları bağımsız olmadıkları sonucunu doğurmamakla beraber, mahkemelerin uzmanlardan beklentisi, tarafsızlıklarını koruyarak objektif bir rapor sunmalarıdır. Dolayısıyla, uzman görüşü veren kişinin tarafsızlığını etkileyecek herhangi bir ilişki veya durumu beyan etmesi gerekir. Tahkimde yer alan çapraz sorgu mekanizması uzman görüşü sunanların tarafsızlığını denetlemede önemli bir rol oynar. Uzman görüşü sunan kişilerin taraflardan birinin isteği üzerine duruşmaya katılması ve karşı tarafın ve hakemin sorularını cevaplaması gereklidir. Bu nedenle uzman görüşlerinin hazırlanmasında bu sürecin gerçekleşme ihtimali dikkate alınmalıdır.

Tanık Beyanları

Milletlerarası tahkimde tanık delilinden faydalanılır. Uygulamada tanık kavramı, milli mahkemelerdeki tanık kavramından daha geniştir. IBA Delil Kuralları'nın 4. maddesinin 2. fıkrası uyarınca taraf, tarafın yetkilisi, taraf çalışanı veya bir başka temsilcisi de dâhil olmak üzere, herkes tanık gösterilebilir. Nitekim milletlerarası ticari tahkim uygulamasında taraf şirketlerin yöneticilerinin ifadeleri en önemli tanık delili olarak değerlendirilebilir(3).

Milletlerarası tahkim uygulamasında tanık ifadeleri öncelikle yazılı olarak sunulmaktadır. İfadelerin bu şekilde sunulması tahkim uygulamasına hız kazandırmaktadır(3). Yazılı tanık beyanlarında tanığın tam ismi ve adresi, taraflarla olan geçmiş veya mevcut ilişkisi, nitelikleri, eğitim ve tecrübesine ilişkin açıklaması yer almalıdır. Bunanla birlikte, mevcut uyuşmazlığın kaynaklandığı olayların detaylı açıklaması sunulmaktadır. Milletlerarası tahkimde tanık ifadesi veren kişiler, prensip olarak duruşmaya katılacak ve hakem ve taraf vekillerinin sorularına cevap vereceklerdir(3).

Keşif ve Delil Tespiti

Milletlerarası tahkimde keşiften yararlanmak mümkündür. Hakemler keşfe, dava konusu olan yer veya eşyaya ilişkin daha çabuk karar verebilmek ve doğrudan bilgi edinebilmek amacıyla başvurabilirler. Hakem, kendi kanaati ile veya taraflardan birinin talebi üzerine uygun gördüğü bir alanı veya herhangi bir malı, sistemleri veya belgeleri bizzat inceleyebilir. Bunun yanı sıra hakem tarafından veya taraflarca atanan bilirkişiden de incelemeyi yapmaları talep edilebilir(3).

Milletlerarası tahkim uygulamasında tahkim başlamadan önce mahkemeye müracaat etmek etmek yoluyla delil tespiti yaptırmak mümkündür. Böyle bir delil tespiti yaptırmak için mahkemeye müracaat etmek tahkim şartı ile çelişmez. Kaybolma tehlikesi olan deliller olduğu takdirde delil tespitine başvurulabilir.

KAYNAKLAR

(1) AKINCI, Z. (2020). Milletlerarası Tahkim (5 b.). İstanbul: Vedat Kitapçılık.

(2) DEMİR GÖKYAYLA, C. (2014). Milletlerarası Tahkimde Belge İbrazı. İstanbul: Vedat Kitapçılık.

(3) HACIBEKİROĞLU, E. (2012). Milletlerarası Tahkim Hukukunda Deliller ve Delillerin Değerlendirilmesi. On İki Levha Yayıncılık.

Publications